We kijken terug op een indrukwekkende en aangrijpende herdenkingsbijeenkomst, waarin de Hilversumse Februaristaking van 1941 opnieuw voelbaar dichtbij kwam. Met zo’n tweehonderd toegestroomde inwoners luisterden we samen naar de woorden, de muziek en de stilte die de moed van de stakers tot leven brachten.

Erelid van ons herdenkingscomité Pieter Broertjes opende traditiegetrouw met het gedicht van Remco Campert ‘Verzet begint niet met grote woorden’. Tijdens deze herdenking stond het inperken van de persvrijheid nadrukkelijk centraal. Er waren toespraken van journalist en historicus Ad van Liempt en van fotograaf en documentairemaker Kadir van Lohuizen.

In een boeiende toespraak vertelde Ad van Liempt over fotograaf Ad Windig, die op 25 februari 1941 in Amsterdam op de redactie van Het Volk zat toen hij buiten rumoer hoorde. Met zijn fototoestel ging hij de trap af en kwam in een stoet met stakers terecht. Hij voelde zich met zijn camera niet veilig, bracht die terug naar de redactie en sloot zich vervolgens buiten aan bij de staking. Later heeft hij er veel spijt van gehad dat hij zijn fototoestel had weggelegd en daarmee de kans liet liggen om uniek beeld te maken. Er zijn geen beelden van de Februaristaking: niemand durfde destijds te fotograferen of te filmen. Daardoor wisten in Nederland maar heel weinig mensen dat er óók in Hilversum werd gestaakt; het heeft nooit in de krant gestaan.

Daarop aansluitend riep Kadir van Lohuizen in zijn toespraak op om waakzaam te blijven, omdat het onafhankelijke woord en beeld zwaar onder druk staan. In de Gaza-oorlog zijn meer fotografen, journalisten en cameramensen omgekomen dan in de hele Tweede Wereldoorlog samen. Het is een poging om het beeld het zwijgen op te leggen. Vanuit Soedan horen we vrijwel niets meer. Met de komst van AI en de opkomst van autoritaire regimes, ook in ons democratische Europa, staat de waarheid onder druk en verdienen de journalistiek en het publieke bestel alle steun.

Op de prachtige tonen van zijn accordeon deelde componist en muzikant Nicolaas Duin in spokenword-vorm een indrukwekkende tekst:

“Als één stem zwijgt, verandert het geheel. Als één stem sterker klinkt, verschuift de balans.”

“Wie spreekt stapt naar voren
Wie naar voren stapt wordt zichtbaar
Wie zichtbaar wordt kan geraakt worden
…Maar diegene kan ook het verschil maken!”

Namens vele organisaties werden bloemen gelegd bij de herdenkingsplaquette, onder meer een bloemstuk voor alle omgekomen journalisten wereldwijd, neergelegd door Broertjes, Van Liempt en Van Lohuizen, en een olijftak speciaal voor alle omgekomen journalisten in Gaza door Gooi4Gaza.

Burgemeester Gerhard van den Top benadrukte ter afsluiting van de herdenking nogmaals het belang van persvrijheid. Er zijn plannen om op 3 mei, de Internationale Dag van de Persvrijheid, ieder jaar in Hilversum een activiteit te organiseren. Het zou mooi zijn als dat vanaf 2028 structureel vorm krijgt.

Het werd een waardige en indrukwekkende herdenking van het geweldloze verzet van de duizenden moedige Hilversummers die 85 jaar geleden het werk neerlegden om te protesteren tegen de jodenhaat.